Anadolu Selçuklu Devleti’nin öne çıkan kadınlarından Mahperi Huand Hatun, Selçuklu döneminden günümüze ulaşan tarihi eserlerle hatırlanmaktadır. Bu eserler arasında yer alan Şeyh Turesan Zaviyesi, hem tasavvuf eğitiminin verildiği hem de dervişlerin barındığı önemli bir yapı olarak öne çıkıyor.
Şeyh Turesan Zaviyesi’nin Tarihçesi ve Konumu
Kayseri’nin İncesu ilçesi ile Ürgüp’ün Başköy kasabası arasında, Tekke Dağı mevkiinde konumlanan Şeyh Turesan Zaviyesi, 1240 yılında inşa edilmiştir. Bu yapı, I. Alâeddin Keykubad’ın eşi ve II. Gıyaseddin Keyhüsrev’in annesi olan Mahperi Huand Hatun tarafından, II. Gıyaseddin Keyhüsrev’in saltanatı sırasında yaptırılmıştır. Zaviyenin inşa kitabesinde Mahperi Hatun’un ismi geçmese de, vakıf kayıtlarında hem Hatun’un adı hem de yapının “Zaviye-i Şeyh Turesan” olarak ifade edilmesi, eserin kime ait olduğu konusunda netlik sağlamaktadır.
Zaviyenin Mimari Özellikleri ve İşlevleri
Mimari Detaylar ve Ritüel Alanları
Zaviyenin mimari planı, dönemin benzer yapılarından farklılıklar göstermektedir. İç mekânda yer alan bazı mimari unsurların, sadece yapıyı güçlendirmek amacıyla değil, aynı zamanda inanç ritüellerine hizmet etmek üzere tasarlandığı anlaşılmaktadır. Özellikle ana eyvanda bulunan zeminden yükseltilmiş sekiler ve mihrapsız yapısı, bu alanların tasavvufi ritüeller sırasında seyirci mahfili olarak kullanıldığını göstermektedir.
Ayrıca, orta sofanın örtüsünü destekleyen kemerler arasına yerleştirilen sembolik kubbe ve bu kubbenin altındaki tonoz ile çatıya çıkan merdiven sistemi dikkat çekmektedir. Anadolu Selçuklu zaviyelerinde merkezdeki kubbenin evrenle bağlantı kurma işlevi olduğu düşünülürken, Şeyh Turesan Zaviyesi’nde kubbede açıklık bulunmadığı için bu işlev, yakındaki bir açıklık ve merdivenle sağlanmıştır.
Sosyal Fonksiyonlar ve Konaklama İmkânı
Zaviyeler, yalnızca dini ve eğitsel merkezler olmayıp, yolculara ve dervişlere barınma ve konaklama olanağı da sunuyordu. Şeyh Turesan Zaviyesi’nde, eyvana açılan odaların yaşam alanı olarak kullanıldığı, kuzey duvarı boyunca uzanan ve günümüzde mezarlık olan bölümdeki halkaların ise konaklayanların hayvanlarını barındırmak için kullanıldığı belirlenmiştir.
Mahperi Hatun’un Vakıf ve Hayır Çalışmaları
Mahperi Hatun, özellikle Kayseri, Tokat ve Yozgat’ta vakıflar ve hayır kurumları kurarak toplumsal dayanışmaya katkıda bulunmuştur. Onun yaptırdığı zaviyeler, Osmanlı döneminde tekke ve dergâh olarak işlevini sürdürmüş, böylece tasavvuf eğitimi ve sosyal yardımlaşmanın sürekliliği sağlanmıştır.
Fotoğraf Galerisi
